Saman Nezlesi

Saman Nezlesi Neden Yanlış İsimlendirilir?

“Saman nezlesi” denilen hastalık, samanın kendisinden kaynaklanmaz. Asıl sorun; havayla solunan çok küçük parçacıklara (alerjenlere) karşı gelişen alerjik yanıttır. Bu nedenle tıp dilinde bu tablo, çoğunlukla alerjik rinit olarak adlandırılır. (Rinit: burun mukozasının iltihabi durumu.)

Yaz Gribi Gerçek Grip mi?

Halk arasında “yaz gribi” denilen şikâyetler her zaman virüs enfeksiyonu (grip) anlamına gelmez. Grip viraldir; buna karşılık “yaz gribi” diye tanımlanan birçok tablo, saman nezlesine benzer biçimde havadaki parçacıklara karşı gelişen alerjik rinit olabilir.

Alerjik Rinitin Belirtileri Nelerdir?

Alerjik rinitte en sık görülen şikâyetler:

• Akan burun, burunda kaşıntı
• Kaşıntılı/sulanan gözle
• Hapşırma ataklar
• Boğaz kaşıntıs
• Burun ve boğazda çok miktarda akıntı (özellikle geniz akıntısı)

Bu şikâyetler bazı kişilerde hafif seyrederken, bazı kişilerde ağır geçip iş performansını ve yaşam kalitesini belirgin bozabilir.

---

Allerjinin Nedeni Nedir?

Bağışıklık sistemi normalde vücuda giren yabancı maddelere karşı koruyucu yanıt oluşturur. Ancak bazı kişilerde; bazı maddelere karşı aşırı reaksiyon gelişir.

• Aşırı reaksiyon oluşturan maddelere alerjen
• Bu yatkınlığı olan kişilere alerjik denir.
• Bu eğilimin ailevi görülme eğilimi vardır.

Alerjenler vücutta antikor yanıtını tetikler; bu süreçte bazı kimyasal maddeler salınır. Bunların en bilinenlerinden biri histamindir. Histamin;

• burun mukozasında şişli
• kaşıntı, tahriş
• aşırı miktarda sümük/akınt gibi belirtilere zemin hazırlayabilir.

Hangi Alerjenler Rinit Yapar? 

Havada taşınabilecek kadar küçük ve hafif olan hayvan/bitki kaynaklı proteinler; göz, burun ve boğaz mukozalarında birikebilir. En sık karşılaşılanlar:

• Polenle
• Mantar sporları
• Hayvan tüyleri / hayvan artıkları
• Ev tozu

Hangi Polenler Daha Sık Sorun Yapar?

Polen mevsimi ve kaynağına göre şikâyetler değişebilir:

• İlkbaharın erken dönemleri: Ağaç polenleri daha sık etkili olabilir.
• İlkbaharın geç dönemleri: Çayır/ot polenleri ön plana çıkabilir.
• Renkli süs bitkileri: Polenleri genellikle havayla taşınamayacak kadar ağır olduğundan daha nadir alerji yapar; polenleri çoğunlukla böceklerle taşınır (arılar, kelebekler).

Bazı bitkiler Ağustos sonu polen vermeye başlar, Eylül boyunca sürebilir; bazen Ekim ayına kadar veya ilk soğuklara dek devam edebilir.

Mantar (Küf) Nedir, Neden Önemlidir?

Mantarlar; ekmeği küflendiren, meyveleri bozan küflerdir ve doğada çok yaygındır. Kuru yapraklarda, çayırlarda, samanda, tohumlarda ve toprakta bulunabilirler.

• Soğuğa dirençli oldukları için, karın toprağı kapattığı dönemler dışında yılın büyük kısmında sporları havada olabilir.
• Ev içinde; ev bitkileri ve saksı toprağında, bodrum/çamaşır odası gibi nemli alanlarda, bazı gıdalarda ve mayalanmış içkilerde bulunabilir.

Tüm Yıl Boyunca Alerjik Rinit Nasıl Değişir?

Bazı alerjenler yıl boyu etkili olabilir:

• hayvan artıkları (kedi, köpek, at, yün)
• kozmetik malzemeler
• mantarlar
• bazı yiyecekler
• ev tozu

Ev tozu; mobilyalardan dökülen selüloz parçaları, mantar, ev hayvanı artıkları ve böcek parçalarından oluşan karmaşık bir yapıdır. Kışın ısıtma sistemleriyle ev içi toz dolaşımı artınca şikâyetler belirginleşebilir.

Alerji Zararlı Olabilir mi?

Alerjik kişilerde:

• soğuk algınlığına daha hassasiyet, 
• sinüs ve kulak enfeksiyonlarına eğilim,
• bazı durumlarda astım gelişim
• gibi sorunlar görülebilir.

Siz Ne Yapabilirsiniz?

İdeal olan, alerjen kaynağından uzak kalmaktır; fakat pratikte her zaman mümkün değildir. Aşağıdaki öneriler denenebilir:

1. Çim biçerken veya ev temizliği yaparken polen maskesi kullanın.
2. Isıtma/havalandırma filtrelerini düzenli değiştirin; gerekirse hava temizleme cihazı kullanın.
3. Polen yoğun dönemlerde kapı/pencereyi kapalı tutun.
4. Evdeki tetikleyici bitki/hayvan temasını azaltın.
5. Kuş tüyü yastık, yün battaniye/örtüler yerine pamuk/sentetik ürünleri tercih edin.
6. Gerekli durumlarda hekim önerisiyle antihistaminik / dekonjestan gibi ilaçları kullanın.
7. Yatağın baş kısmını bir miktar yükselterek uyumayı deneyin.
8. Genel sağlık kurallarına uyun: düzenli egzersiz, sigaradan uzak durma, hava kirliliğini azaltma, dengeli beslenme.
9. Kışın nemlendirici kullanacaksanız, cihazda küf üremesi riskine dikkat edin ve bakımını düzenli yapın.

Not: İlaç seçimi ve kullanım süresi kişiye göre değişir; özellikle eşlik eden hastalıklar ve kullanılan diğer ilaçlar önemlidir.

Doktorunuz Sizin İçin Ne Yapabilir?

KBB uzmanınız; kulak-burun-boğaz ve baş-boyun muayenesini yapar. Şikâyetlerinize;

• enfeksiyonun
• yapısal bir problemin

eşlik edip etmediğini değerlendirir ve uygun yaklaşımı planlar.

Tedavide; antihistaminikler, dekonjestanlar, kromolin ve kortizon içeren ilaçlar gibi seçenekler hekimin değerlendirmesine göre kullanılabilir. Ayrıca çevresel kontrol (tetikleyicileri azaltma) danışmanlığı önemlidir.

Gerekli durumlarda alerjenin saptanması için kan testi veya deri testi istenebilir. Bazı hastalarda, solunum havasındaki belirli alerjenlere karşı spesifik immünoterapi (alerji aşıları/enjeksiyonları) gündeme gelebilir; bunun için önce gerçek tetikleyicinin netleştirilmesi gerekir.

---