Baş Dönmesi (Vertigo) Nedir?
Baş dönmesi; çevrenin dönüyormuş gibi algılanması, dengesizlik, sersemlik, “boşlukta kalma” hissi ve bazen bulantı-kusma ile seyreden yaygın bir şikâyettir. Halk arasında vertigo bir hastalıkmış gibi biliniyor olsa da vertigo bir hastalık değil bir semptomdur. Bir başka deyişle vertigo; baş dönmesinin tıbbi ifadesidir.
KBB (Kulak Burun Boğaz) pratiğinde baş dönmesinin önemli bir kısmı iç kulak (denge sistemi) kaynaklıdır. Doğru tanı ile çoğu hastada şikâyetler belirgin biçimde kontrol altına alınabilir.
Baş Dönmesi (Vertigo) Belirtileri Nelerdir?
Baş dönmesine eşlik edebilen belirtiler şunlardır:
- Bulantı ve/veya kusma
- Terleme, çarpıntı hissi
- Denge kaybı, yürürken savrulma
- Kulakta çınlama (tinnitus)
- Kulakta dolgunluk hissi
- İşitmede azalma
- Gözlerde istemsiz hareket (nistagmus)
- Baş hareketleriyle artan şikâyet
Baş Dönmesi Neden Olur? (Sık Görülen Sebepler)
Baş dönmesinin pek çok nedeni vardır. KBB açısından en sık karşılaşılan nedenler:
1) BPPV (Kristal Oynaması) – Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo
- En sık vertigo nedenidir.
- Başın belirli hareketleriyle (yatakta dönme, yukarı bakma, eğilme) ani ve kısa süren dönme atakları olur.
- Çoğu hastada pozisyon testleri ile tanı konur ve manevralarla hızlı rahatlama sağlanabilir.
2) Vestibüler Nörit (Denge Siniri Enflamasyonu)
- Genellikle viral bir enfeksiyon sonrası gelişebilir.
- Günler sürebilen yoğun vertigo, bulantı ve dengesizlik yapabilir.
- İşitme etkilenmiyorsa daha çok vestibüler nöriti düşündürür.
3) Meniere Hastalığı
- Vertigo ataklarına işitme dalgalanması, kulakta dolgunluk ve çınlama eşlik edebilir.
- Ataklar dakika-saatler sürebilir; takip ve yaşam tarzı düzenlemeleri önemlidir.
4) Vestibüler Migren
- Migreni olan kişilerde baş dönmesi atakları görülebilir.
- Bazen baş ağrısı olmadan da vertigo yaşanabilir.
- Tanı; öykü, eşlik eden bulgular ve diğer nedenlerin dışlanmasıyla konur.
5) Orta kulak problemleri ve diğer KBB nedenleri
Daha nadir olarak kulakla ilişkili diğer hastalıklar dengeyi etkileyebilir.
Not: Baş dönmesi her zaman kulaktan kaynaklanmayabilir. Tansiyon, kansızlık, metabolik sorunlar, nörolojik nedenler gibi farklı başlıklar da değerlendirilir. Bu nedenle kapsamlı muayene önemlidir.
Baş Dönmesi Tanısı Nasıl Konur?
Baş dönmesinde tanının anahtarı detaylı öykü + muayenedir. Görüşmede özellikle şu sorulara yanıt aranır:
- Şikâyet “dönme” mi, “dengesizlik” mi?
- Atak ne kadar sürüyor? (saniye/dakika/saat/gün)
- Tetikleyen hareket var mı? (yatakta dönme, başı çevirme)
- İşitme kaybı, çınlama, dolgunluk var mı?
- Enfeksiyon sonrası mı başladı? Migren öyküsü var mı?
Gerekli görüldüğünde:
- Denge testleri / vestibüler değerlendirme
- İşitme testleri (odyometri)
- Bazı hastalarda görüntüleme veya ilgili branşlarla (Nöroloji, Dahiliye) iş birliği planlanabilir.
Baş Dönmesi (Vertigo) Tedavisi
Tedavi, nedenine göre kişiye özel planlanır:
BPPV (Kristal Oynaması) Tedavisi
- Tanısal pozisyon testleri sonrası
- Epley / Semont gibi yer değiştirme manevraları ile çoğu hastada belirgin düzelme sağlanır.
- Bazı hastalarda seans tekrarı gerekebilir.
Vestibüler Nörit / Akut Vertigo Yönetimi
- İlk günlerde bulantı ve yoğun vertigoya yönelik semptom kontrolü
- Ardından denge sistemini yeniden eğiten vestibüler rehabilitasyon egzersizleri (kalıcı düzelme için önemli)
Meniere Hastalığı
- Atak kontrolü, yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerekli medikal plan
- Düzenli takip ile atak sıklığı ve şiddeti azaltılabilir.
Vestibüler Migren
- Tetikleyici yönetimi, yaşam düzeni ve gerekirse medikal yaklaşım
- Migren ve vertigo ilişkisinin doğru kurulması tanıyı hızlandırır.
Evde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Ani baş hareketlerinden kaçının, özellikle atak döneminde yavaş hareket edin.
- Yeterli sıvı alın; düzensiz uyku ve yoğun stres atakları tetikleyebilir.
- Baş dönmesi varken araç/motosiklet kullanmayın.
- Kendi kendinize “internet manevraları” uygulamak yerine doğru tanı ile ilerleyin; yanlış manevra şikâyeti artırabilir.
Ne Zaman Acile Başvurmalıyım?
Aşağıdaki bulgular varsa gecikmeden acil değerlendirme önerilir:
- Yeni başlayan şiddetli baş ağrısı
- Konuşma bozukluğu, kol/bacakta güçsüzlük, yüzde kayma
- Çift görme, şiddetli bilinç bulanıklığı
- Şiddetli dengesizlik ve yürüyememe
- Göğüs ağrısı, bayılma
- Ani ve belirgin işitme kaybı
Sık Sorulan Sorular
Baş dönmesi vertigo demek mi?
Evet, vertigo; baş dönmesinin tıbbi adlandırılmasıdır.
Kristal oynaması (BPPV) tehlikeli mi?
Genellikle iyi huyludur ancak yaşam kalitesini ciddi düşürebilir. Doğru manevra ile çoğu hastada hızlı düzelme sağlanır.
Vertigo kendiliğinden geçer mi?
Bazı durumlarda geçebilir; ancak tekrarlama riski vardır. Altta yatan nedeni bilmeden beklemek, süreci uzatabilir.
Baş dönmesi için hangi bölüme gidilmeli?
Dönme hissi, kulak belirtileri (çınlama/dolgunluk/işitme azlığı) veya baş hareketleriyle artan şikâyette KBB değerlendirmesi çok önemlidir. Gerekirse ilgili branşlarla birlikte süreç yönetilir.
Vertigoda ilaç şart mı?
İlaç her zaman şart değildir. Örneğin BPPV’de en etkili yaklaşım çoğu zaman manevradır. Bazı tablolar ise kısa süreli semptom kontrolü ve rehabilitasyon gerektirebilir.
Baş Dönmesi (Vertigo) İçin Değerlendirme ve Takip
Baş dönmesi; doğru tanı konduğunda çoğu hastada yönetilebilir bir şikâyettir. Kapsamlı muayene ile vertigonun kaynağı belirlenir, gerekli testler planlanır ve kişiye özel tedavi/egzersiz yaklaşımı oluşturulur.
Randevu ve detaylı bilgi için web sitemiz üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Tıbbi bilgilendirme notu: Bu sayfadaki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gereklidir.
