Saman Nezlesi

İnsanların “saman nezlesi” dediği hastalık, samanın kendisinden kaynaklanmaz. Asıl sorun; havayla soluduğumuz çok küçük parçacıklara (alerjenlere) karşı gelişen alerjik yanıttır. Bu nedenle hekimler bu tabloyu tıp dilinde çoğunlukla alerjik rinit olarak adlandırır. (Rinit: burun mukozasının iltihabi durumu.)

Yaz Gribi Gerçek Grip mi?

Halkın “yaz gribi” dediği şikâyetler her zaman virüs enfeksiyonu (grip) anlamına gelmez. Grip viraldir; buna karşılık insanların “yaz gribi” diye tanımladığı birçok tablo, saman nezlesine benzer biçimde havadaki parçacıklara karşı gelişen alerjik rinit olabilir.

Alerjik Rinitin Belirtileri Nelerdir?

Alerjik rinitte kişilerin en sık yaşadığı şikâyetler:

• Akan burun, burunda kaşıntı
• Kaşıntılı/sulanan gözle
• Hapşırma ataklar
• Boğaz kaşıntısı
• Burun ve boğazda çok miktarda akıntı (özellikle geniz akıntısı)

Bu şikâyetler bazı kişilerde hafif seyrederken, bazı kişilerde ağır geçip iş performansını ve yaşam kalitesini belirgin bozabilir.

Alerjinin Nedeni Nedir?

Bağışıklık sistemi normalde vücuda giren yabancı maddelere karşı koruyucu yanıt oluşturur. Ancak bazı kişilerde; bazı maddelere karşı aşırı reaksiyon gelişir.

• Aşırı reaksiyon oluşturan maddelere alerjen
• Bu yatkınlığı olan kişilere alerjik denir.
• Bu eğilimin ailevi görülme eğilimi vardı

Alerjenler vücutta antikor yanıtını tetikler. Bu süreçte vücut bazı kimyasal maddeler salar. Bunların en bilinenlerinden biri histamindir. Histamin;

• Burun mukozasında şişli
• Kaşıntı, tahriş
• Aşırı miktarda sümük/akınt gibi belirtilere zemin hazırlayabilir.

Hangi Alerjenler Rinit Yapar?

Havanın taşıyabileceği kadar küçük ve hafif olan hayvan/bitki kaynaklı proteinler; göz, burun ve boğaz mukozalarında birikir. En sık karşılaşılanlar:

• Polenle
• Mantar sporları
• Hayvan tüyleri / hayvan artıkları
• Ev tozu

Hangi Polenler Daha Sık Sorun Yapar?

Polen mevsimi ve kaynağına göre şikâyetler değişir:

• İlkbaharın erken dönemleri: Ağaç polenleri daha sık etkili olur.
• İlkbaharın geç dönemleri: Çayır/ot polenleri ön plana çıkar.
• Renkli süs bitkileri: Hava, polenlerini genellikle taşıyamaz. Bu nedenle bu bitkiler daha nadir alerji yapar; polenlerini çoğunlukla böcekler taşır (arılar, kelebekler).

Bazı bitkiler Ağustos sonu polen vermeye başlar, Eylül boyunca sürer; bazen Ekim ayına kadar veya ilk soğuklara dek devam eder.

Mantar (Küf) Nedir, Neden Önemlidir?

Mantarlar; ekmeği küflendiren, meyveleri bozan küflerdir ve doğada çok yaygındır. Ayrıca kuru yapraklarda, çayırlarda, samanda, tohumlarda ve toprakta bulunurlar.

• Soğuğa dirençli oldukları için, karın toprağı kapattığı dönemler dışında sporları yılın büyük kısmında havada kalır.
• Ev içinde; ev bitkileri ve saksı toprağında, bodrum/çamaşır odası gibi nemli alanlarda, bazı gıdalarda ve mayalanmış içkilerde bulunurlar.

Tüm Yıl Boyunca Alerjik Rinit Nasıl Değişir?

Bazı alerjenler yıl boyu etkili olur:

• Hayvan artıkları (kedi, köpek, at, yün)
• Kozmetik malzemeler
• Mantarlar
• Bazı yiyecekler
• Ev tozu

Ev tozu; mobilyalardan dökülen selüloz parçaları, mantar, ev hayvanı artıkları ve böcek parçalarından oluşan karmaşık bir yapıdır. Özellikle kışın ısıtma sistemleri ev içindeki toz dolaşımını artırınca şikâyetler belirginleşir.

Alerji Zararlı Olabilir mi?

Alerjik kişilerde:

• Soğuk algınlığına daha hassasiyet,
• Sinüs ve kulak enfeksiyonlarına eğilim,
• Bazı durumlarda astım gelişim

Sonuç olarak alerjik kişiler bu gibi sorunları yaşayabilir.

Siz Ne Yapabilirsiniz?

İdeal olan, alerjen kaynağından uzak kalmaktır; fakat pratikte her zaman mümkün değildir. Bu nedenle aşağıdaki önerileri deneyin:

• Çim biçerken veya ev temizliği yaparken polen maskesi kullanın.
• Isıtma/havalandırma filtrelerini düzenli değiştirin; gerekirse hava temizleme cihazı kullanın.
• Polen yoğun dönemlerde kapı/pencereyi kapalı tutun. Ayrıca evdeki tetikleyici bitki/hayvan temasını azaltın.
• Gerekli durumlarda hekim önerisiyle antihistaminik / dekonjestan gibi ilaçları kullanın.
• Kuş tüyü yastık, yün battaniye/örtüler yerine pamuk/sentetik ürünleri tercih edin.
• Yatağın baş kısmını bir miktar yükselterek uyumayı deneyin.
• Genel sağlık kurallarına uyun: düzenli egzersiz, sigaradan uzak durma, hava kirliliğini azaltma, dengeli beslenme.
• Kışın nemlendirici kullanacaksanız, cihazda küf üremesi riskine dikkat edin ve bakımını düzenli yapın.

Doktorunuz Sizin İçin Ne Yapar?

KBB uzmanınız; kulak-burun-boğaz ve baş-boyun muayenesini yapar. Ayrıca şikâyetlerinize;

• enfeksiyonun
• yapısal bir problemin

eşlik edip etmediğini değerlendirir ve uygun yaklaşımı planlar.

Tedavide; antihistaminikler, dekonjestanlar, kromolin ve kortizon içeren ilaçlar gibi seçenekler yer alır. Hekim, değerlendirmesine göre uygun seçeneği kullanır. Bunun yanında çevresel kontrol (tetikleyicileri azaltma) danışmanlığı önemlidir.

Gerekli durumlarda hekim, alerjeni saptamak için kan testi veya deri testi ister. Bazı hastalarda spesifik immünoterapiyi (alerji aşıları/enjeksiyonları) gündeme alır. Son olarak hekim, bunun için solunum havasındaki gerçek tetikleyiciyi netleştirir.